Vì sao trẻ không thể tự trưởng thành về tài chính mà cần được học?

Nhiều bậc phụ huynh cho rằng, trẻ rồi sẽ “tự biết” cách quản lý tiền khi lớn lên. Tuy nhiên, các nghiên cứu về tâm lý học phát triển và khoa học não bộ cho thấy điều ngược lại: trẻ không thể tự trưởng thành về tài chính nếu không được giáo dục có chủ đích. Nguyên nhân không nằm ở năng lực cá nhân của trẻ, mà ở bản chất của tiền, đặc điểm phát triển của não bộ và môi trường xã hội mà trẻ đang lớn lên. 

Trong bài viết này, hãy cùng 2Target khám phá lý do vì sao cha mẹ chính là người dẫn dắt cần thiết nhất trong quá trình trưởng thành về tư duy tài chính của trẻ. 

Tiền không phải bản năng, mà là một hệ thống xã hội

Con người sinh ra với những bản năng cơ bản phục vụ sinh tồn, nhưng không có bản năng tài chính. Tiền không phải một vật thể tự nhiên mà là một hệ thống quy ước xã hội mang tính trừu tượng cao. Việc sử dụng tiền luôn gắn với những yếu tố mà trẻ nhỏ khó tự lĩnh hội, như giá trị quy ước, rủi ro, sự đánh đổi và hệ quả trong tương lai.

Những khái niệm này không thể được hình thành chỉ bằng việc “lớn lên”. Cũng như trẻ có thể tự học đi, nhưng không thể tự học lái xe nếu không được dạy luật giao thông, trẻ không thể tự hiểu và vận hành tiền một cách lành mạnh nếu không được hướng dẫn. Khi thiếu nền tảng này, trẻ vẫn tiếp xúc với tiền nhưng chủ yếu học cách sử dụng theo cảm tính và bắt chước, thay vì hiểu bản chất.

Bộ não trẻ chưa sẵn sàng cho tư duy tài chính

Theo các nghiên cứu, não bộ trẻ em phát triển theo từng giai đoạn. Ở giai đoạn đầu đời, trẻ có xu hướng sống trong hiện tại, dễ bị hấp dẫn bởi phần thưởng tức thì và khó hình dung hậu quả dài hạn của hành vi.

Trong khi đó, quản lý tài chính lại đòi hỏi một tập hợp năng lực nhận thức phức tạp: khả năng trì hoãn thỏa mãn, dự đoán tương lai, so sánh các phương án và chấp nhận từ chối nhu cầu trước mắt. Những năng lực này không tự động xuất hiện, mà chỉ hình thành thông qua quá trình luyện tập phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Nếu không được rèn luyện sớm, não bộ sẽ không phát triển các “đường mòn” tư duy tài chính cần thiết, mà thay vào đó hình thành các phản xạ cảm xúc ngắn hạn với tiền, như tiêu dùng theo hứng hoặc theo áp lực môi trường.

Tài chính không chỉ là kỹ năng, mà là thói quen hình thành từ rất sớm

Cách mỗi người đối xử với tiền – kiếm tiền ra sao, tiêu tiền thế nào, có lo lắng hay né tránh tiền bạc hay không – thường được hình thành từ rất sớm.

Trước khi trẻ đủ khả năng hiểu tiền là gì, tiền đã âm thầm gắn với cảm xúc trong đời sống hằng ngày. Đó có thể là cảm giác an toàn khi có tiền, sự tự tin khi được mua sắm, hoặc sự so sánh với bạn bè. Những trải nghiệm lặp đi lặp lại này dần tạo thành thói quen và cách phản ứng gần như vô thức mỗi khi trẻ tiếp xúc với tiền.

Nếu không có sự định hướng từ cha mẹ, các thói quen ấy dễ trở thành “nếp nghĩ mặc định”. Khi lớn lên, dù đã hiểu rõ về mặt lý thuyết rằng cần chi tiêu hợp lý, phân biệt giữa nhu cầu và mong muốn, nhưng người vẫn không thể thực hiện được. Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu kiến thức, mà ở chỗ những phản xạ và thói quen liên quan đến tiền đã ăn sâu từ nhỏ và rất khó thay đổi ở tuổi trưởng.

Khi cha mẹ không định hướng, xã hội sẽ dạy con – có thể đúng, có thể sai hoặc thậm chí là lệch chuẩn

Trong thực tế, trẻ em ngày nay lớn lên trong một môi trường mà tiền bạc gắn chặt với hầu hết các hoạt động đời sống. Khi cha mẹ né tránh hoặc im lặng, trẻ sẽ học từ những nguồn khác như quảng cáo, mạng xã hội, so sánh bạn bè hoặc hành vi vô thức của người lớn xung quanh.

Vấn đề nằm ở chỗ, xã hội hiện đại chủ yếu dạy cách tiêu tiền, không dạy cách quản lý tiền. Thị trường được thiết kế để kích thích ham muốn và tiêu dùng, chứ không nhằm xây dựng kỷ luật tài chính hay khả năng tự kiểm soát. Hệ quả là trẻ vẫn “học về tiền”, nhưng học theo những giá trị lệch lạc, coi tiêu dùng là mục tiêu thay vì phương tiện.

Kết luận

Trẻ không thể tự trưởng thành về tài chính, và nếu gia đình không đóng vai trò dẫn dắt, xã hội sẽ thay thế bằng những thông điệp lệch lạc. Giáo dục tài chính cho trẻ không nhằm biến trẻ thành người kiếm tiền sớm, mà nhằm giúp trẻ hiểu bản chất của tiền, học cách đưa ra lựa chọn có ý thức và hình thành mối quan hệ lành mạnh với tiền bạc. Vì vậy, giáo dục tài chính không phải là lựa chọn, mà là trách nhiệm của cha mẹ, để giúp con bước vào đời với sự hiểu biết, tự chủ và tự tin. 

2Target – đồng hành cùng cha mẹ trên hành trình quản lý tài chính cá nhân của con

Hiểu được tầm quan trọng của việc trao cho con kiến thức Quản lý tài chinh cá nhân từ sớm, 2Target cung cấp các khóa học bài bản, thiết kế dành riêng cho học sinh, sinh viên, giúp các con nắm rõ vị trí tài chính hiện tại và xây dựng “tấm bản đồ tài chính” cho tương lai..

>> Xem thêm: 2Target – Chinh phục mục tiêu tài chính

Hãy cùng 2Target chung tay lan tỏa kiến thức tài chính và tạo ra những thay đổi tích cực cho cộng đồng!